حفاظت رایحه گیاهان از حافظه و ذهن

به گزارش  خبرگزاری صدا و سیما ،در این تحقیق ، رایحه درمانی به عنوان یک روش مکمل برای کمک به سلامت مغز بررسی شده است. این مطالعه نشان می دهد که بوها و ترکیبات معطر گیاهان، فراتر از یک تجربه خوشایند روزمره، می توانند بر ذهن و بدن اثر بگذارند. 

مهزاد ایراندوست از مرکز تحقیقات بیوشیمی-بیوفیزیک دانشگاه تهران به همراه دو همکار هم دانشگاهی در پژوهشی با همین محوریت، به بررسی نقش رایحه درمانی در سبک زندگی سالم برای سلامت مغز پرداخته اند. آنها در مطالعه خود پیوند میان رایحه های گیاهی، کارکرد مغز و زندگی سالم را بررسی نموده و تلاش کرده اند نشان دهند که برخی رایحه ها شاید بتوانند فقط یک عنصر خوشبو در محیط نباشند، بلکه در حمایت از عملکرد ذهن نیز نقش داشته باشند.

در این مطالعه مروری ترویجی، محققان به سراغ منابع علمی موجود رفته اند و نقش رایحه درمانی را به عنوان یک رویکرد مکمل بررسی کرده اند. منظور از مطالعه مروری این است که پژوهشگران به جای انجام آزمایش مستقیم روی افراد، نتایج و دانسته های پژوهش های پیشین را کنار هم گذاشته اند تا تصویری روشن تر از موضوع به دست دهند. آنها در این بررسی روی ترکیبات فرار گیاهی، یعنی موادی که به راحتی در هوا پخش می شوند و رایحه گیاه را می سازند، تمرکز کرده اند و توضیح داده اند که این ترکیبات از راه حس بویایی و مسیر های عصبی می توانند بر مغز اثر بگذارند.

بر پایه یافته های مطالعه، رایحه درمانی ممکن است در بهبود عملکرد شناختی، کاهش استرس و حتی پیشگیری از برخی بیماری های تحلیل برنده عصبی مانند آلزایمر و پارکینسون مفید باشد. در متن به ترکیباتی مانند آلفا-آسارون، بتا-کاریوفایلین، سینامالدئید و فنیل اتیل الکل اشاره شده که توانایی مهار برخی فرایند های زیان بار مولکولی را دارند. این یافته ها نشان می دهند که برخی بو های گیاهی فقط اثر روانی ندارند، بلکه ممکن است در سطح زیستی هم مفید باشند و از تجمع پروتئین های آسیب زا جلوگیری کنند.

نویسندگان در جمع بندی خود تأکید کرده اند که سلامت مغز فقط به یک عامل وابسته نیست و سبک زندگی سالم نقش اصلی دارد. خواب کافی، تغذیه متعادل، کاهش استرس و حفظ توانایی بویایی از جمله عوامل مهمی هستند که در این تحقیق برجسته شده اند. به گفته آنها، اختلالات بویایی، به ویژه پس از کووید-19، می توانند بر کیفیت زندگی و حتی عملکرد شناختی اثر منفی بگذارند. به همین دلیل، توجه به حس بویایی و استفاده آگاهانه از رایحه ها می تواند در آینده به یک بخش مهم از مراقبت از مغز تبدیل شود.

این پژوهش که نتایج آن در دوفصلنامه «نشاء علم» وابسته به بنیاد پیشبرد علم و فناوری ایران انعکاس یافته اند، اهمیت رایحه درمانی را فقط در آرام سازی ذهن خلاصه نمی کند، بلکه آن را در سطحی گسترده تر می بیند، یعنی جایی که ترکیبات گیاهی ممکن است روی فرایند های مولکولی مرتبط با بیماری های عصبی اثر بگذارند. این نکته برای پژوهش های آینده مهم است، چون نشان می دهد مسیر بررسی رایحه ها می تواند از تجربه حسی فراتر برود و به درمان های علمی تر نزدیک شود. چنین نگاهی به ویژه برای بیماری هایی که درمان قطعی ندارند، ارزشمند است.

همچنین محققان یادآور می شوند که بخشی از توجه به سلامت مغز از راه زندگی روزمره ممکن است. یعنی فقط درمان های پیچیده و دارویی مطرح نیستند، بلکه مراقبت از خواب، استرس، تغذیه و حتی توجه به حس بویایی می توانند در کنار هم اثرگذار باشند. از این منظر، رایحه درمانی به عنوان روشی ساده و در دسترس، می تواند در آینده در کنار رویکرد های پزشکی دیگر جایگاه مهم تری پیدا کند.